Blog

Vadertje Cats en Box 3

Vadertje Cats en Box 3
Gepubliceerd: 20-01-2022, laatst gewijzigd: 26-01-2022

Recent speelde zich een klein drama af in een ruime jongenskamer te 's-Gravenhage. Een groepje, naar ik meen, adolescenten verschanste zich daar al geruime tijd in of rond een locatie die in de buurt wel als het "Catshuis" bekend staat. Zij deden daar wat dergelijke lieden wel vaker doen. Elkaar de maat nemen, leuk doen naar de buitenwacht, vliegen afvangen enz.... Dit alles zonder een open oog voor de omgeving. En daar ging het mis, want "De Hoge Raad" was het zat en wees het groepje genadeloos op de verplichtingen jegens hun omgeving. Die "Cats", van dat Catshuis dus, dichtte al.... "Eerst gedaan en dan gedacht, heeft menigeen in pijn gebracht.". 

Wat voorafging 

Al jaren wordt er door de spaarzame Nederlander (en dat zijn er nogal wat) te hoop gelopen tegen de heffingssystematiek van box 3. Deze zat tot en met 2016 als volgt in elkaar. U telde al uw bezittingen bij elkaar op. Trok daar alle schulden weer van af en over het positieve saldo werd, gemakshalve, aangenomen dat u 4% rendement behaalde. Over het zo berekende rendement werd dan 30% belasting geheven. Klaar! Kind kan de was doen. 

Echter, bij de introductie van dit verduiveld simpele systeem, was het realiseren van een rendement van 4% op alle beleggingsvormen zeer gebruikelijk. Zo leefden de bewoners van het Catshuis en die al eerder genoemde buitenwacht, enig tijd in pais en vreê. 

Een spattende Internetbubbel, een Banken- en een Eurocrisis verder was de rente op spaarrekeningen echter teruggebracht tot, afgerond, 0%. Dan is belasting betalen over een forfaitair vastgesteld rendement van 4% wellicht een beetje "bar", zoals wij in Noord-Holland dan wel roepen.  

Er werd over die belastingjaren tot 2016 al behoorlijk veel geprocedeerd over deze heffing. Het beeld dat uit deze procedures blijft hangen is dat de Nederlandse bevolking, voor wat betreft de huishoudelijke financiën, uiterst divers is en, niet onbelangrijk, voor een belangrijk deel ook zeer behoedzaam in haar keuzes. Want er zijn nogal wat mensen die hun spaargeld niet in aandelen, opties, Cryptovaluta of, recenter nog, Non Fungible Tokens onderbrengen. Veel van de procederende belastingplichtigen bleken vooral spaarders met flinke spaarrekeningen en deze mensen tref ik in de praktijk ook vaak. 

De oplossing 

De balorige jeugd in het Catshuis had inmiddels wel in de gaten dat het rommelde. In de procedures, het waren er zo veel dat er speciale "massaal bezwaarprocedures" door Financiën werden ingericht, werd verdacht vaak aangevoerd dat sprake was van strijd met het ongestoord genot van eigendom. Zoals bestuurlijk gezien wel vaker is daar "een mouw aan gepast". Vooral door een keuze te maken voor een minder transparant systeem. Immers, als zaken bestuurlijk niet lekker lopen, is een zelf gecreëerde stofwolk vaak "de oplossing". In dit nieuwe systeem wordt gewerkt met vermogensmixen. Elke vermogensmix kent een eigen (gewogen) forfaitair rendement en gaat uit van een zekere verdeling van uw bezittingen over beleggingen met een hoger - en beleggingen met een lager risicoprofiel. 

Hoe meer je hebt, hoe meer je geacht wordt onder een "hoog risicoprofiel" te beleggen. Zodoende neemt de wetgever, voor die groep een hoger rendement aan. Ook als dat hogere risico zich feitelijk vertaalt in een flinke waardedaling van dit bezit. De kleine spaarders mogen zich dan goeddeels beperken tot spaarrekeningen. Daarop wordt verondersteld een lager rendement (toch wel ruim boven de 1%, hoor) behaald te worden. 

Ikzelf heb dit altijd gezien als een soort, van hogerhand opgelegd, beleggingsvoorschrift. 

De Rechtspraak 

Door de jaren heen liet De Rechtspraak, vertegenwoordigd door Rechtbanken, Gerechtshoven en Hoge Raad, telkens (in keurige, subtiele termen) aan Financiën weten dat er wel wat schortte aan de heffingssystematiek van box 3. Er werd in die uitspraken, gevoelsmatig, door de jaren heen ook telkens "een tandje bijgezet" door de rechters van dienst. Als een soort van waarschuwing aan de moeilijk luisterende blagen in het Catshuis. 

Inmiddels waren de eerste gerechtelijke procedures over de fiscale jaren 2017 e.v. aan de beurt. Dat zijn de jaren waarin de "vermogensmix" zijn diensten aan de burgerij mocht bewijzen. Ook daar werd, in eerste instantie door de lagere rechters, al hier en daar in niet mis te verstane bewoordingen een waarschuwing aan de wetgever afgegeven. Maar die waren kennelijk druk met wat anders, gamen? formeren? zeg het maar. 

Op 24 december 2021 was het genoeg. De Hoge Raad heeft het speelveld natuurlijk scherp in beeld en haarfijn doorzien dat op en rond het Catshuis weinig werd gedaan om de burger tegemoet te komen. Ook was wel duidelijk dat kennelijk grote moeite bestond te luisteren naar de, meer of minder subtiele, signalen die uitgingen van de rechtsprekende macht. En dan komt het moment dat hij die niet wil horen, dan maar moet voelen. 

De recente uitspraak komt er op neer dat de huidige regelgeving, die met die vermogensmixen, in strijd is met het recht op ongestoord genot van eigendom en het verbod op discriminatie. Beide grondbeginselen van ons (Europees) rechtssysteem. Sterker nog, het systeem van na 2016 scoorde op die punten (naar het oordeel van de rechter) nog slechter dan het systeem dat daarvoor van toepassing was. 

Hoe verder 

Er werd ook direct rechtsherstel geboden. In het voorgelegde geval ging de Hoge Raad over tot het becijferen van de belastingdruk over het werkelijk behaalde rendement. 

Dit brengt de burger in de positie dat hij, kijkend naar het huidige systeem in box 3, feitelijk de vrijheid krijgt om per vermogensbestanddeel en per jaar een keuze te maken. Belastingheffing volgens het forfaitaire systeem, bijzonder aan te bevelen in situaties waarin uw beleggingen het "lekker doen" of belastingheffing over het werkelijk rendement. Deze laatste is natuurlijk te verkiezen in die situaties waarin u niet zo'n gelukkige hand van kiezen had in uw belegginsstrategie. 

Daarnaast ontstaan er, acuut, allerlei uitvoeringsproblemen. Want hoe bepaal je het werkelijk behaalde rendement. Maakt het dan uit dat een pand in waarde stijgt, zonder dat je dit (via een verkoop) ook echt realiseert? Mag je ook afschrijven op een onroerende zaak? enz. Voer voor (eindeloze) discussie. Verder is de aangiftesoftware niet ingericht op deze geboden mogelijkheid. De aanpassing zal dus via een bezwaar op de aanslag moeten plaatsvinden. Kortom er is werk aan de winkel voor de wetgever én de uitvoerende macht (belastingdienst). Ongetwijfeld zal wetgeving met spoed aangepast worden (vaak geen garantie voor goede wetgeving) en zal er voor de lopende jaren, bij voorkeur, een breed gedragen werkafspraak moeten komen om afwikkeling van deze zaak behapbaar te houden. 

Ik sluit ook het allertreurigste niet uit. Dat, enigszins miskend, gemeesmuild wordt dat "de rechterlijke macht niet op de stoel van de wetgever mag zitten".  

Inmiddels in het Catshuis... 

De verzamelde club daar heeft over dit onderwerp nog geen standpunt naar buiten gebracht. Ook Financiën lijkt akelig stil. Mogelijk zijn ze nog wat bedremmeld aan het nasnikken. Vol van spijt over de gemiste signalen, de ondeugdelijke regelgeving en de gevolgen daarvan. 

De tik van de rechter zal toch zeker indruk gemaakt moeten hebben, want reken maar dat dit budgettair uitmaakt. Zowel in de derving van belastingopbrengsten als in de kosten van de uitvoering. Dat laatste is namelijk ook een onderdeel waarin de overheid bij tijd en wijle indrukwekkend slecht scoort. Tenslotte is de burger nu door de rechter de keuze uit het beste van 2 werelden gegund, en treft de Rijksoverheid alle "nieten" van het systeem.  

Eerst gedaan en dan gedacht heeft menigeen in pijn gebracht...... Die Vadertje Cats toch.

Deel dit bericht via:

Geschreven door:

Bel: 088 23 67 777
Gijs Veenhuijsen Senior Belastingadviseur bij Flynth Gijs Veenhuijsen