Nieuws

Wat zijn de gevolgen van de uitgifte van grafrechten voor de onderwijsvrijstelling?

Wat zijn de gevolgen van de uitgifte van grafrechten voor de onderwijsvrijstelling?
Gepubliceerd: 09-09-2020, laatst gewijzigd: 10-09-2020

Wat zijn de gevolgen van de uitgifte van grafrechten voor de onderwijsvrijstelling in de omzetbelasting? Dat is een vraag die bij ons opkomt nu hierover een aantal online artikelen zijn verschenen. We vragen het Rob Zevenbergen, btw-expertiseleider bij Flynth.

Rob, op internet is een aantal artikelen verschenen waarin wordt gezegd dat de btw voor het onderwijs ingetrokken wordt. Dat zou wel eens grote gevolgen kunnen hebben voor iedereen die te maken heeft met onderwijs. In die publicaties wordt gesteld dat dit voortkomt uit een uitspraak van de Hoge Raad over grafrechten. Wat heeft onderwijs nou te maken met grafrechten?

“Ik begrijp de verwarring. Grafrechten en onderwijs lijken niks met elkaar te maken te hebben. Echter, wat btw betreft hebben ze een overeenkomst, namelijk ‘overheidshandeling’. Als een overheid een economische activiteit verricht en daar een vergoeding voor krijgt, bijvoorbeeld schoolgeld of geld uit grafrechten, dan handelt de overheid als btw-ondernemer en is zij net als iedere andere ondernemer verplicht om btw af te dragen.

Daarop is wel een groot aantal uitzonderingen. Zo handelt de overheid niet als btw-ondernemer als zij bij het uitvoeren van de prestatie handelt binnen een specifiek voor die overheid geldend juridisch regime. De overheid kan dan niet worden gezien als een belastingplichtige. Ook niet indien zij voor die werkzaamheden of handelingen rechten, heffingen, bijdragen of retributies int.

Deze uitzondering is overigens alleen toebedeeld aan publiekrechtelijke lichamen. Daarbij moet je denken aan het Rijk, een provincie, een waterschap, een gemeente of een openbaar lichaam zoals bedoeld in de Wet gemeenschappelijke regelingen. Het moet dus specifiek gaan om een publiekrechtelijk lichaam. Eventuele uitbestede taken aan een derde, dus geen publiekrechtelijk lichaam, vallen hier niet onder. Als een overheid voor bepaalde handelingen als niet-belastingplichtige wordt aangemerkt, mag dat overigens niet leiden tot concurrentieverstoring.

Daarnaast kent de wet ook nog een groot aantal btw-vrijstellingen, zoals die voor onderwijs. Mocht de overheid dan toch als btw-ondernemer worden gezien, dan is de overheid in de meest voorkomende gevallen nog steeds geen btw verschuldigd over de vergoeding, omdat deze prestatie onder de reikwijdte van een btw-vrijstelling valt. Eventuele btw op kosten komt dan meestal niet voor aftrek in aanmerking. Deze btw-vrijstelling kan onder bepaalde omstandigheden ook gelden voor een derde.”

Kun je het verband tussen de uitspraak over grafrechten en de relatie met onderwijs nog verder toelichten?

“Om de uitspraak van de Hoge Raad beter te kunnen begrijpen, moeten we kijken naar wat het Hof al eerder had beslist. Het Hof vond dat de gemeente Krimpen aan den IJssel bij de uitgifte van grafrechten heeft gehandeld binnen het kader van een specifiek voor haar als overheid geldend (nationaal) juridisch regime. Daarom kan de gemeente niet hebben opgetreden als belastingplichtige. Immers, in artikel 33 van de Wet op de lijkbezorging staat dat een gemeente verplicht is een gemeentelijke begraafplaats te exploiteren.

Tegen deze uitspraak van het Hof heeft de staatssecretaris beroep in cassatie ingesteld. De Hoge Raad oordeelde vervolgens dat de gemeente weliswaar de opdracht heeft om ten minste een gemeentelijke begraafplaats te hebben, maar dat dit niet uitsluit dat de gemeente deelneemt aan het economische verkeer door deze in privaatrechtelijke zin als ondernemer te exploiteren.

De Wet op de lijkbezorging biedt daarvoor via artikel 37 ook de mogelijkheid. Het wordt daarin toegestaan dat kerkgenootschappen of privaatrechtelijke rechtspersonen bijzondere begraafplaatsen kunnen aanleggen. Dan is er voor het uitgeven van grafrechten geen specifieke overheidsbevoegdheid nodig. De Wet op de lijkbezorging  maakt daarbij geen onderscheid of grafrechten worden uitgegeven door een gemeente, een kerkgenootschap of een privaatrechtelijke rechtspersoon.

Anders gezegd, wanneer diezelfde werkzaamheden of handelingen ook door andere marktdeelnemers kunnen worden verricht onder een privaatrechtelijk regime, en de publiekrechtelijke lichamen onder dezelfde juridische voorwaarden optreden als die marktdeelnemers, kan de gemeente Krimpen aan den IJssel niet worden geacht haar werkzaamheden of handelingen als overheid te hebben verricht. De Hoge Raad vernietigde daarmee op 19 juni 2020 de uitspraak van het Hof en wees het geding door naar het Gerechtshof Amsterdam ter verdere behandeling en beslissing van de zaak.”

We begrijpen dat in dit geval mogelijk niet als overheid is opgetreden, maar wat heeft dat allemaal te maken met onderwijs?

“In zijn besluit van 30 juli 2014 schreef de staatssecretaris dat openbare onderwijsinstellingen hun onderwijs verzorgen als overheid. Dat onderwijs werd dus naar de mening van de staatssecretaris voor de btw-heffing niet in de hoedanigheid van btw-ondernemer verricht en viel daardoor buiten het bereik van de btw.

Met de uitspraak van de Hoge Raad is dit besluit achterhaald. Immers, het verzorgen van openbaar onderwijs door onderwijsinstellingen kan niet langer als overheidshandelen worden gezien omdat daarbij geen gebruik wordt gemaakt van specifieke overheidsbevoegdheden. Openbaar onderwijs kan immers ook door privaatrechtelijke instellingen worden verricht onder dezelfde juridische condities. Dit strookt met de uitkomsten uitspraak van de Hoge Raad. Daarmee valt het onderwijs binnen het bereik van de btw.

De Belastingdienst heeft dat ook gesignaleerd en heeft op 23 juli op haar website aangekondigd dat het besluit van de staatssecretaris zal worden aangepast. Ook zal het arrest van de Hoge Raad geen terugwerkende kracht hebben.”

Wat betekent dat concreet?

“Dat openbaar onderwijs nu niet langer als overheidshandelen kan worden gezien, betekent niet dat we nu niet meer moeten kijken of de btw-vrijstelling voor onderwijs van toepassing is. Pas als dat niet het geval is, kan aan btw-heffing (en aftrek van btw) toegekomen worden. De Nederlandse en Europese btw-vrijstelling voor onderwijs geldt voor:

  • onderwijs aan kinderen of jongeren;
  • school- of universitair onderwijs;
  • beroepsopleiding of -herscholing, met inbegrip van de diensten en goederenleveringen die hiermee nauw samenhangen, door publiekrechtelijke lichamen die daartoe zijn ingesteld of door andere organisaties die door de betrokken lidstaat als lichamen met soortgelijke doeleinden worden erkend en lessen die particulier door docenten worden gegeven en betrekking hebben op het school- of universitair onderwijs.

Veel van de activiteiten zullen dus weliswaar in de btw worden betrokken, maar dan mogelijk wel weer onder de onderwijsvrijstelling kunnen vallen.

Een andere mogelijkheid is er om voor “bepaalde organisaties die ‘naar hun aard geen onderwijs geven’” eens te kijken of deze niet zouden kunnen vallen onder de sociale en culturerel vrijstelling.

Het besluit van de staatssecretaris zal naar verwachting op korte termijn worden aangepast en een groot deel van de eerder genoemde diensten zal mogelijk onder de btw-onderwijsvrijstelling kunnen worden ondergebracht. Bij het aanpassen van het besluit zal de staatssecretaris misschien van de mogelijkheid gebruikmaken om ook andere aanpassingen door te voeren.

De kans is groot dat deze jurisprudentie gevolgen heeft voor de berekeningswijze van het recht op aftrek van voorbelasting, in het bijzonder voor de berekening van het pro-ratapercentage. Een aftrekbeperking vanwege overheidshandelen is immers niet meer van toepassing. Op het niveau van de individuele onderwijsinstelling moet worden vastgesteld of en wat de impact is van de uitspraak en de mogelijke wijzigingen die daarop volgen. Dat is maatwerk en we raden alle instellingen aan de potentiële impact al in kaart te brengen.”
 

Geschreven door:

Contact

Een vestiging bij u in de buurt
Bel: 088 23 67 777
 

Gerelateerde artikelen

Theme picker

Rob Zevenbergen

rob.zevenbergen@flynth.nl