Interview

Prof. Dr. Pursey Heugens over opvolging in familiebedrijven

Gepubliceerd: 01-02-2017, laatst gewijzigd: 03-02-2017

“Begin op tijd, maak keuzes, laat je adviseren, blijf investeren, draag over en trek je terug”

Het is geen prettige boodschap van professor Pursey Heugens: na overdracht is een familiebedrijf meestal geen lang leven meer beschoren. In gemiddeld zeven van de tien gevallen gaat het mis. Hoe zit dat? En belangrijker: wat kun je eraan doen?

Wie kent ze niet, die succesvolle Nederlandse familiebedrijven? Heineken, Jumbo, Struik Foods, Sligro, Pon, VolkerWessels en vele anderen. De trots van ons land: 180.000 familiebedrijven die samen zorgen voor veertig procent van de werkgelegenheid en de helft van het nationaal inkomen. Wie een familiebedrijf heeft, zit dus goed! Zou je denken….. Want de praktijk is weerbarstig.

Schokkende cijfers

Professor Pursey Heugens van de Erasmus Universiteit onderzoekt organisatievormen en publiceerde onlangs een rapport over opvolging in familiebedrijven. Wie het leest, wordt niet vrolijk. Slechts drie van de tien familiebedrijven overleven de eerste generatiewissel, na de tweede generatiewissel blijft nog maar dertien procent bestaan, terwijl niet meer dan drie procent de derde generatiewissel doorstaat.

Onvoldoende voorbereiding

Hoe zit dat? Heugens: “In het algemeen beginnen familiebedrijven te laat met overdragen. Ze zijn onvoldoende voorbereid. Er wordt bezuinigd op vernieuwing, research en development. Want het pensioen moet worden betaald. Dan raakt het bedrijf achterop, terwijl de lasten zijn gestegen. De overdragende generatie kan vaak moeilijk loslaten waardoor het ondernemerschap van de overnemende generatie te weinig kans krijgt. Ondernemerschap maakt plaats voor conservatisme. En vaak is er niet eens over nagedacht of de opvolger wel geschikt is als ondernemer. Bij elkaar is dat funest.

Let op de breuklijnen

In zijn rapport ziet Heugens vier ‘breuklijnen’: zaken waar de twee generaties tijdig samen over moeten nadenken. “En met tijdig bedoel ik echt tijdig”, stelt Heugens. “Start minimaal tien jaar van tevoren met overdragen, liefst vijftien. Dan kun je alles overzien en rustig een solide overdracht voorbereiden.”

Verken het fiscale speelveld

De eerste breuklijn gaat over financiën en fiscaliteit. “Verken tijdig het fiscale speelveld. Er zijn mogelijkheden om successierechten en schenkbelastingen te beperken, maar dan moet je wel op tijd zijn. Maak daarvan optimaal gebruik”, adviseert Heugens.

De tweede breuklijn gaat over technologie, want bij de overdracht van een familiebedrijf is de technologie vaak verouderd. “In de jaren voor de overdracht investeert de oudere generatie vaak niet meer in het bedrijf. Dat moet je juist wél doen. Zorg dat equipment en managementsystemen vooruitstrevend zijn, zodat het bedrijf goed verder kan.”

Kijk naar competenties

De derde breuklijn is de organisatorische. Is het wel zo logisch dat de oudste zoon of dochter overneemt? Want wellicht bezit hij of zij heel andere kwaliteiten. Heugens: “Kijk goed naar competenties. Welke talenten moet je straks hebben en hoe haal je die in huis? Het kan ook zinvol zijn om een directeur van buitenaf aan te stellen, al is het voor een beperkte periode. Dat geeft een frisse blik op de bedrijfsvoering.” 

Emotionele betrokkenheid vaak te groot

De laatste breuklijn gaat over emotie. Kan de overdragende partij wel loslaten en rationeel oordelen over de overname? Heugens: “De emotionele betrokkenheid is meestal veel te groot. De oudere generatie blijft zich met teveel zaken bemoeien. Niet zelden behoudt ze de feitelijke zeggenschap, via een beschermingsconstructie of commissariaat. Het is niet aardig om te zeggen, maar je moet op een zeker moment opkrassen. Dat is het beste. Laat je tijdig adviseren, bekijk de zaak als een buitenstaander en maak verstandige keuzes. Kijk daarbij naar de toekomst en niet naar het verleden. Maar loop je opvolger niet meer in de weg, als de overdracht eenmaal een feit is. Geef ruimte. Vind een hobby, of begin een ander bedrijf. En als je echt vindt dat je wat moet zeggen, stuur dan een e-mail met je advies en verbied je opvolger die e-mail te beantwoorden.”

Hoe dan wél?

Voor een succesvolle overdracht geeft professor Heugens elf tips:

  1. Begin 10-15 jaar van tevoren met overdragen
  2. Houd alle opties open, kijk naar de toekomst
  3. Kijk naar je zaak door de ogen van een buitenstaander, laat je professioneel adviseren
  4. Bepreek de vier breuklijnen met de opvolger (financiën en fiscaliteit, technologie, organisatie en emotie)
  5. Maak een plan, kijk naar de benodigde kwaliteiten straks
  6. Sta open voor nieuw bloed van buitenaf
  7. Leg afspraken vast in een familiestatuut
  8. Koop niet-deelnemende familieleden het liefst uit: dividend kan een bedrijf van binnenuit opeten
  9. Blijf investeren, R&D zijn de kroonjuwelen van een familiebedrijf
  10. Denk na over je leven ná de overdracht
  11. Laat het los als het zover is

Geschreven door:

Contact

Een vestiging bij u in de buurt
Bel:

Gerelateerde artikelen