Wanneer is een agrarische bedrijfsovername écht geslaagd?

In gesprekken met agrarische ondernemers en hun families merk ik dat een geslaagde bedrijfsovername bijna nooit alleen gaat over geld, fiscale afspraken of juridische zaken. Minstens zo belangrijk is wat de overname betekent voor de mensen binnen het familiebedrijf. Juist daar ligt wat mij betreft de basis voor een succesvolle bedrijfsovername. Die zachte kant verdient de volle aandacht.

Veel agrarische bedrijven zijn familiebedrijven die van generatie op generatie worden doorgegeven. Het leven van families en gezinnen met een agrarisch familiebedrijf speelt zich voor een groot deel af op en rondom de onderneming. Bij veel keuzes die binnen het gezin worden gemaakt, wordt rekening gehouden met het familiebedrijf.

Wanneer de tijd rijp is om het bedrijf over te dragen aan de volgende generatie binnen de familie, is dit vaak een emotioneel moment. Voor de overdragende generatie is het een proces van loslaten. Voor de nieuwe generatie is het juist een moment om verder te bouwen aan het familiebedrijf.

Meer dan de zakelijke kant van bedrijfsovername

De harde kant van een bedrijfsovername is vaak goed geregeld. Denk aan de zaken rond belastingen, recht en financiën, waarbij een bedrijfsadviseur ondersteuning kan bieden.

Toch blijkt uit onderzoek dat bij veel mislukte bedrijfsovernames binnen familiebedrijven onvoldoende aandacht is geweest voor de zogenoemde zachte kant. Met de zachte kant van bedrijfsovername bedoel ik alle emotionele, psychologische en culturele factoren die bepalen of een overname succesvol is. Een mislukte bedrijfsovername kan nog jarenlang, en soms zelfs generatie(s) lang, gevolgen hebben voor een familie. Waar familieleden jarenlang loyaal aan elkaar zijn geweest, kunnen verwijdering en ruzies ontstaan. De schade die mensen daarbij oplopen, kan lang doorwerken en zelfs van invloed zijn op een volgende bedrijfsovername.

In de praktijk zie ik bijvoorbeeld dat ouders en de bedrijfsopvolger ervan uitgaan dat ze hetzelfde beeld hebben van de overname. Totdat het gesprek echt wordt gevoerd. Dan kan blijken dat verwachtingen over de toekomst van het bedrijf, de rol van ouders na de overdracht of de positie van andere gezinsleden toch verschillen. Juist door die verwachtingen op tijd uit te spreken, ontstaat ruimte om samen naar een oplossing te zoeken.

Mijn visie is dat volle aandacht voor de zachte kant kan bijdragen aan een succesvolle bedrijfsovername en een familiedrama kan helpen voorkomen. Agrarische gezinnen mogen zichzelf de tijd gunnen om dat proces goed te doorlopen. Dat vraagt vaak om veel gesprekken en tijd om echt naar elkaar te luisteren. Elk gezinslid telt mee, ook de gezinsleden die het bedrijf niet overnemen.

Juist voor gezinsleden die het bedrijf niet overnemen, kunnen andere vragen spelen. Voelen zij zich voldoende gehoord? Begrijpen zij waarom bepaalde keuzes worden gemaakt? Ook hun verwachtingen en gevoelens verdienen een plek in het gesprek. Een bedrijfsovername raakt immers de hele familie.

Daarbij kan een goede adviseur helpen door de juiste vragen te stellen en ook zaken bespreekbaar te maken die binnen de familie niet vanzelf ter sprake komen. Het gaat dan niet alleen om de vraag hoe de overname financieel of juridisch wordt geregeld. Ook vragen als ‘Wanneer is deze overname voor ieder van jullie geslaagd?’ of ‘Wat heeft ieder gezinslid nodig om met een goed gevoel op de overname terug te kijken?’ kunnen het gesprek verder helpen. Elke familie is uniek en elke bedrijfsoverdracht is anders. Uiteindelijk bepaalt de familie zelf wanneer de bedrijfsovername voor hen geslaagd is.

Wanneer is een bedrijfsovername voor u geslaagd?

In gesprekken met families stel ik regelmatig de vraag: wanneer is voor jullie de bedrijfsovername geslaagd? Een aantal antwoorden hoor ik vaak terug:

• We willen de harmonie binnen de familie bewaren.
• We willen dat onze ouders het goed hebben na de overdracht. Ze hebben er hard voor gewerkt.
• We willen dat de bedrijfsopvolger goed verder kan met het bedrijf.

In veel van de antwoorden die ik hoor, klinkt door dat gezinsleden elkaar het beste gunnen. Ze willen graag dat het goed gaat met de ander. Tegelijkertijd leeft soms sterk de wens om het familiebedrijf voort te zetten, soms zelfs koste wat het kost.

Blijf met elkaar in gesprek

Op agrarische bedrijven zijn harmonie en een goede samenwerking niet altijd vanzelfsprekend. De visie op het bedrijf en de strategische en tactische koers voor de toekomst kunnen soms ver uit elkaar liggen. Dat kan leiden tot conflicten. Het is daarom belangrijk om verschillen goed te bespreken en zonder oordeel naar elkaar te luisteren. Dat geldt ook voor de adviseur die de familie begeleidt. Zo ontstaat een goede basis voor de bedrijfsoverdracht.

Begin daarom op tijd met het gesprek over hoe een succesvolle bedrijfsovername er voor jullie uitziet. Doe dat al vroeg in de samenwerking en laat het een terugkerend gespreksthema zijn.

Ik wens iedereen een succesvolle en geslaagde bedrijfsovername. Voor veel agrarische ondernemers komt een bedrijfsovername twee keer in hun leven voorbij: op het moment dat ze zelf het bedrijf overnemen en wanneer ze het bedrijf later weer overdragen aan de volgende generatie.

Mijn advies is: blijf bij elke keuze dicht bij jezelf. Kijk met waardering terug op een geslaagde bedrijfsovername, maar laat de pijn van een minder goed verlopen overname niet je belangrijkste drijfveer zijn. Gezonde familiepatronen kunnen bijdragen aan een succesvol bedrijf en harmonie binnen de familie. Ongezonde familiepatronen kunnen worden doorbroken.

Kijk ook naar de toekomst van het bedrijf

Bij een bedrijfsovername gaat het niet alleen om de vraag hoe u het bedrijf overdraagt, maar ook welk bedrijf u overdraagt. Welke toekomst heeft het bedrijf op deze locatie en welke mogelijkheden heeft de volgende generatie daar? Ook die vragen horen wat mij betreft bij het gesprek over een succesvolle bedrijfsovername.

Wilt u daar meer over weten? Lees dan ook het artikel: ‘Wat kan er op mijn bedrijfslocatie nog wél?’.