Bedrijfsoverdracht wordt de komende jaren een belangrijk thema in de agrarische sector. Zo’n zestig procent van de agrarische ondernemers is 55 jaar of ouder. De komende twintig jaar zullen veel bedrijven daarom te maken krijgen met bedrijfsopvolging of bedrijfsoverdracht.
Ook de ondernemers zonder opvolger doen er verstandig aan tijdig na te denken over hun toekomstplannen.
Fiscale regels spelen bij die keuzes een belangrijke rol. Het is natuurlijk prettig als u uw bedrijf met zo min mogelijk fiscale lasten kunt overdragen aan de volgende generatie.
Op fiscaal gebied zijn er verschillende ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op een bedrijfsoverdracht. Zo zijn de spelregels rondom de landbouwvrijstelling bij vruchtwisseling de afgelopen jaren behoorlijk aangescherpt en is de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) flink gewijzigd. Ook worden de regels rond de overdrachtsbelasting strenger uitgelegd. Daarnaast verdienen ontwikkelingen rond landbouwgrond en de landbouwvrijstelling aandacht.
Het goed benutten van deze faciliteiten kan grote invloed hebben op het succes van een bedrijfsoverdracht.
Doorschuifregeling
In de agrarische sector wordt veel gewerkt met maatschappen tussen natuurlijke personen. Bij een maatschap zijn de maten belastingplichtig en niet de maatschap zelf. Die maten kunnen onder voorwaarden de inkomstenbelastingclaim op de stille reserves in het bedrijf bij de bedrijfsoverdracht doorgeven aan degene die het bedrijf voortzet. We noemen dat de doorschuifregeling (DSR).
Wat bij de doorschuiving niet direct belast is, zal later in de belastingheffing worden betrokken. Dit uitstel van heffing zal als zeer welkom worden ervaren.
Bedrijfsopvolgingsregeling
Door de sterke waardestijging van landbouwgrond zijn veel agrarische bedrijven flink meer waard geworden. Daardoor is een schenking aan de opvolger bij een bedrijfsoverdracht vaak nodig. De BOR kan daarbij uitkomst bieden. De BOR wordt ook wel de bedrijfsopvolgingsfaciliteit (BOF) genoemd. Je zou dus kunnen zeggen: ‘boffen met de BOF’. De BOR beperkt onder voorwaarden de heffing van schenk- en erfbelasting bij de overdracht van ondernemingsvermogen. Wat precies onder ondernemingsvermogen moet worden verstaan, blijft maatwerk. Daarbij speelt landbouwgrond vaak een belangrijke rol.
In 2026 geldt nog steeds een volledige vrijstelling voor ondernemingsvermogen voor het verschil tussen de liquidatiewaarde en de going concern waarde, die in de agrarische sector veelal beduidend lager is. Daarnaast geldt een volledige vrijstelling voor ondernemingsvermogen tot 1.543.500 euro. Over het meerdere bedraagt de vrijstelling 75 procent.
De regels voor de BOR zijn de afgelopen jaren stapsgewijs aangepast. Zo is het onderscheid tussen ondernemingsvermogen en beleggingsvermogen verder aangescherpt. Ook valt verhuurd vastgoed sinds 2024 niet meer onder de BOR. Bij agrarische bedrijven vraagt de positie van landbouwgrond extra aandacht, zeker bij vruchtwisseling, verpachte grond, nevenactiviteiten of gronden die deels een andere functie (gaan) krijgen. Lees ook ons artikel Vruchtwisseling en bedrijfsoverdracht: let op de fiscale gevolgen voor meer informatie over de invloed van grondgebruik op de landbouwvrijstelling en de BOR.
Sinds 2026 geldt voor oudere ondernemers een langere bezitstermijn wanneer privévermogen is omgezet in ondernemingsvermogen. In dat geval kan een bedrijfsoverdracht pas later plaatsvinden.
Positief is de kortere voortzettingstermijn. Een onderneming hoeft sinds 2025 na de overdracht niet langer vijf jaar, maar drie jaar te worden voortgezet om de BOR te behouden.
Overdrachtsbelasting
Ook de familievrijstelling in de overdrachtsbelasting kan bij een bedrijfsoverdracht veel voordeel opleveren. Onder voorwaarden kan een kind (en eventuele partner) het bedrijf van de ouders overnemen zonder overdrachtsbelasting te betalen over het zakelijke vastgoed, als er een beroep wordt gedaan op de vrijstelling en het bedrijf wordt voortgezet. Met een tarief van 10,4 procent voor niet-woningen kan dat een aanzienlijk voordeel opleveren. Wel wordt deze vrijstelling de laatste jaren strenger uitgelegd.
De familievrijstelling geldt ook voor broers en zussen en hun partners. Opvallend is dat deze vrijstelling niet geldt voor de partner van de overdragende ondernemer.
De familievrijstelling mag ook in fasen worden toegepast. Daarbij is het belangrijk om te weten dat de Belastingdienst ervan uitgaat dat de onderneming uiteindelijk volledig wordt overgenomen door degene die gebruikmaakt van de familievrijstelling. Een niet-kwalificerend persoon, zoals een neef, een bv of de partner van de overdrager, kan daardoor niet zomaar tussentijds toetreden tot de maatschap. Ook het tussentijds inbrengen van het maatschapsaandeel in een bv kan volgens de Belastingdienst gevolgen hebben voor de eerder genoten vrijstelling. Hier is dus voorzichtigheid geboden.
Kijk naar het totaal
Bij een bedrijfsoverdracht is het belangrijk om naar het totale plaatje te kijken. Bij een agrarische bedrijfsoverdracht kunnen verschillende regelingen tegelijk van toepassing zijn. Denk bijvoorbeeld aan de waardering van landbouwgrond, het uit gebruik geven van land, nevenactiviteiten of de gekozen ondernemingsstructuur. Fiscale regels zijn daarbij belangrijk, maar vormen niet het enige aandachtspunt. Juist daarom zijn een goede afstemming, de juiste invulling en een goede timing van belang.
Geen opvolger?
Agrarische ondernemers zonder opvolger doen er verstandig aan tijdig na te denken over hun toekomst. Stoppen houdt immers ook afrekening met de Belastingdienst in. Door tijdig te handelen kan die belastingclaim mogelijk beperkt worden. Dit kan bijvoorbeeld door een rechtsvormwijziging, maar ook door tijdig een geschikte overnamepartner buiten de familiekring te zoeken. Zie dit als: Boer zoekt Boer.
Bij een bedrijfsoverdracht buiten de familie kunnen levensvatbare bedrijven ook voor de langere termijn behouden blijven. Daarbij kan eerst worden samengewerkt, bijvoorbeeld in de vorm van een maatschap of vof. Een bv-structuur behoort ook tot de mogelijkheden en kan in sommige gevallen zelfs de voorkeur hebben.
Neem op tijd actie
Denkt u na over bedrijfsopvolging of een wijziging van uw bedrijfsstructuur? Laat dan ruim vooraf beoordelen hoe de doorschuifregeling, de BOR, de landbouwvrijstelling en de vrijstellingen in de overdrachtsbelasting in uw situatie uitwerken. Ook stoppers doen er verstandig aan tijdig na te denken over de wijze waarop zij hun onderneming willen beëindigen. Bedenk daarbij: “stoppen is ook ondernemen”. Zo krijgt u inzicht in de fiscale gevolgen en houdt u ruimte om passende keuzes te maken. Een adviseur van Flynth helpt u graag verder.
