De stikstofbrief van minister van Essen van 26 juni 2026 moet de vergunningverlening weer op gang brengen. Tegelijk legt het kabinet nieuwe eisen op aan agrarische ondernemers. Vooral PAS-melders doen er verstandig aan niet af te wachten.
Voor deze groep blijven individuele trajecten en maatwerk belangrijk. Ook andere veehouders krijgen te maken met nieuwe normen, gebiedsgerichte maatregelen en keuzes voor de toekomst van hun bedrijf. Wie nu inzicht krijgt in zijn situatie en tijdig stappen zet, vergroot de kans op een toekomstbestendige bedrijfsvoering.
Daarom zetten we vier concrete acties op een rij die nu al belangrijk zijn.
1. Zorg dat uw PAS-dossier op orde is
Bent u PAS-melders? Neem dan actief deel aan het Landelijk Programma Maatwerk. Zaakbegeleiding is beschikbaar en structurele oplossingen lopen via individuele trajecten. Denk aan een omgevingsvergunning, een eerdere referentiesituatie, actuele veebezetting en toekomstige inzet van innovatie of extensivering.
Het is belangrijk dat u zo spoedig mogelijk, maar in ieder geval vóór 1 oktober 2026 volledig en correct bent geregistreerd. Zorg er in ieder geval voor dat uw dossier vóór die datum compleet is en alle benodigde informatie bevat.
Anders loopt u het risico dat de huidige bescherming voor PAS-melders en eventuele compensatieregelingen onder druk komen te staan. De Raad van State heeft eerder geoordeeld dat provincies onder voorwaarden mogen afzien van handhaving bij PAS-melders, mits er een ‘redelijk evenwicht’ bestaat tussen het belang van de ondernemer en het natuurbelang. Volgens het actieplan kan het voor het bevoegd gezag moeilijker worden om dat evenwicht in het voordeel van de ondernemer te motiveren wanneer een PAS-melder niet actief meewerkt aan een oplossing.
2. Onderzoek kansen voor monomestvergisting
Vanaf 1 oktober 2026 kan een SDE++-beschikking worden aangevraagd voor monomestvergisting. De in februari 2026 aangekondigde vergoedingen maken deze optie aantrekkelijker dan voorheen. Er wordt uitgegaan van een vergoeding van 1,78 euro per kuub groen gas of 41 cent per kWh voor warmte of elektriciteit. Beide tarieven liggen sterk hoger dan in 2025.
Daardoor kan monomestvergisting ook op kleinere schaal interessant worden. Een installatie voor warmte of elektriciteit kan al rendabel zijn vanaf een mestproductie van ongeveer 125 melkkoeien. Daarnaast geldt een opbrengstgarantie van twaalf jaar. Op grotere schaal kan samenwerking met andere ondernemers een passende optie zijn.
Naast het financiële rendement kan monomestvergisting bijdragen aan emissiereductie. In combinatie met Renure en dagontmesting in de stal levert dit zowel emissiereductie als extra rendement op.
Verken daarom nu alvast de mogelijkheden, zorg ervoor dat de installatie past in uw bouwblok en dat u de SDE++-2026 voor uw bedrijf veiligstelt. U kunt op een later moment (in de komende twee tot drie jaar) altijd nog beslissen of u de investering daadwerkelijk uitvoert.
3. Bereid u voor op nieuwe normen
De stikstofplannen bevatten stevige opgaven voor de landbouw. Daarbij spelen doelsturing, emissiereductie en grondgebondenheid een belangrijke rol. Vooral melkveehouders krijgen te maken met aanvullende eisen.
Maak daarom vóór 1 januari 2027 een bedrijfsscan. Breng in beeld:
- hoe uw bedrijf scoort op de bedrijfsspecifieke emissienorm (0,164 kg NH3 en 92 kg CO2 eq per kg P recht), wat u via doelsturing (beweiding, of voeding) kunt bereiken en waarvoor stal aanpassing of innovatie en techniek nodig kan zijn, diverse hulpmiddelen zijn beschikbaar
- hoe u staat ten opzichte van de grondgebondenheidsnorm van 2,6 GVE per hectare, wat is mogelijk met akkerbouw voor uw situatie
- of uw bedrijf in 2035 aan de gestelde eisen kan voldoen
- welke investeringen, innovaties of extensivering daarvoor nodig zijn.
Ligt uw bedrijf op uitspoelingsgevoelige gronden, zoals zand en löss? Neem dan ook de eisen rondom grasland en rustgewassen (85 procent) en de opgaves rondom waterlopen en beken mee in uw analyse.
4. Bedrijven in zones: ontwikkel vóór 1 januari 2028 een eigen aanpak en start vlot
Voor bedrijven in de zones rond Natura 2000-gebieden kunnen de gevolgen van het stikstofbeleid groot zijn. In deze gebieden verwacht het kabinet extra gebiedsgerichte maatregelen. Tussen nu en 1 januari 2028 kan per gebied een eigen aanpak worden geformuleerd. In het Kamerdebat op 1 juli heeft de minister die eigen aanpak ook veelvuldig aangehaald. Op de Veluwe is het al ingezet om ruimere zones dan 500 meter te voorkomen.
Het kan daarom verstandig zijn om samen met gebiedspartners een eigen aanpak te formuleren die voor uw bedrijf leidt tot minder pijnlijke maatregelen. Wie afwacht, krijgt mogelijk te maken met dwingende Rijksmaatregelen die in januari 2028 worden ingevoerd. Een gezamenlijke gebiedsaanpak kan meer ruimte bieden om richting te geven aan de toekomst van het gebied en het bedrijf.
Wat kost stilzitten?
Ondernemers die geen voorbereidingen treffen kunnen later worden geconfronteerd met ingrijpende maatregelen. Bijvoorbeeld in 2035 met de ultieme remedie: de generieke korting op productierechten.
Daarnaast geldt voor PAS-melders dat het ontbreken van medewerking gevolgen kan hebben voor de beoordeling van hun situatie. Het risico bestaat dat een handhavingsverzoek niet meer kan worden afgewezen.
De techniek rond monomestvergisting kan zich de komende jaren verder ontwikkelen. Dat betekent echter niet automatisch dat de huidige SDE-voorwaarden en vergoedingen beschikbaar blijven. Daarom is het verstandig om deze regelingen tijdig veilig te stellen.
Juist daarom is dit het moment om inzicht te krijgen in de positie van uw bedrijf. Breng vroegtijdig in beeld wat de daadwerkelijke gevolgen voor uw bedrijf zijn en waar kansen liggen. Zo kunt u uw tijd, geld en energie richten op de maatregelen en keuzes waar u wél invloed op hebt.
Meer weten?
Wilt u weten wat de stikstofplannen, de PAS-aanpak of de nieuwe normen betekenen voor uw bedrijf? Laat dan een bedrijfsscan uitvoeren en bespreek samen met uw adviseur van Flynth welke stappen voor uw situatie het meest logisch zijn. Zo krijgt u inzicht in kansen, risico's en de keuzes die de komende jaren op u afkomen.
